Gaat onze Kunst en Cultuur in de uitverkoop?

Op een totaal budget van 900 miljoen euro subsidie per jaar, wordt 200 miljoen op Cultuur gekort. Staatssecretaris Halbe Zijlstra heeft het er doorheen gedrukt. Naar de gevolgen is het gissen. Hieronder mijn poging om het positief te benaderen.

Mona_Lisa

Wat is Kunst en wat is Cultuur?

Cultuur is naar mijn idee de opbrengst van wat wij mensen denken en doen. Binnen Cultuur valt onze taal, onze etiquette, onze gewoontes, onze levensovertuiging(en) enzovoorts.

Wat Kunst is valt misschien nog wel lastiger te omschrijven. Het is een onderdeel van onze Cultuur. En volgens sommigen geeft Kunst zin aan het leven. Volgens anderen duidt Kunst het leven zelf. Volgens weer anderen geeft Kunst een draai aan het leven, reageert het erop, perfectioneert het, maakt het dat leven belachelijk, aggeert ertegen en ga zo maar door.

Simpel gezegd: Kunst is een reactie op het leven. En Cultuur is het resultaat, de uitkomst, van het leven dat wij samen met zijn allen leven.

Volgens sommigen kan je de eigen Cultuur het beste beschouwen als je een poos in het buitenland zit. Dan herken je ineens Het Typisch Nederlandse. Schijnt.

Wie treft de bezuinigingen?

Het rijk ontziet de grote topinstellingen in de Nederlandse kunstwereld. Instituten als het Rijksmuseum, de Nederlandse Opera en het Nederlands Dans Theater worden gespaard bij de grootscheepse bezuiniging van 200 miljoen euro op kunst en cultuur. De klappen vallen vooral in de podiumkunsten (van 236 miljoen naar 156 miljoen) en in de beeldende kunst (van 53,5 miljoen naar 31 miljoen).

(zie Volkskrant)

Een houding die past bij de VVD. Want hoewel voorstander van vrijheid, telkens geeft de VVD blijk van het stimuleren van de heersende macht, het stimuleren van een kleine elite. Mijn grootste bezwaar om op de VVD te stemmen omdat de elite niet zonder de niet-elite kan. Helaas ziet de niet-elite dat met een soort machteloosheid te vaak aan. Beiden hebben zij kracht en macht als zij dat willen zien, als ze daarin werkelijk geloven. Beiden hebben ze elkaar nodig en vormen ze de Nederlandse cultuur. Maar ik drijf af.

Nu de prestigieuze instellingen ontzien worden ten faveure van middelgrote en kleine instellingen kan dit weleens een nieuw cultureel klimaat gaan vormen. De middelgrote en kleine instellingen moeten nieuwe inkomstenbronnen aan gaan boren. Die kansen zijn er volop maar zullen niet eenvoudig zijn om op korte termijn door te voeren. Een ding wat wel zeker is: het culturele klimaat gaat veranderen. Nee, moet veranderen zelfs! En dat zal ook de elite cultuur beïnvloeden. En als ze het goed doet, zelfs de machtsverhoudingen omdraaien, hoe goed dit rechtse kabinet ook haar best zal blijven doen de elite met name te stimuleren. Een oude wetmatigheid kunnen we hier op loslaten: een subcultuur wordt uiteindelijk vaak gewoon mainstream. Neem bijvoorbeeld de Bebop muziek, de Punk, graffiti, internet et cetera.

De kunstenaar is arm, of niet?

Over Van Gogh gaat het verhaal dat hij tijdens zijn leven slechts 1 kunstwerk verkocht: De rode wijngaard. En dat nog wel slechts een paar maanden voor zijn dood. Had iedereen het mis toentertijd? Zeker weten want zijn familie heeft pas na zijn dood vele miljoenen aan Vincent verdient.

Het is het klassieke verhaal van de kunstenaar: tijdens het leven arm en onbegrepen, maar eenmaal dood ineens bestempeld als geniaal kunstenaar. Hetzelfde zag je met Michael Jackson ineens gebeuren toen ‘ie dood ging.

Het is de tijd die het ‘m doet. “was zijn tijd ver vooruit”, veel gehoord, maar wat bedoelen we hiermee? Dat de zaken pas later op waarde te schatten zijn, net zoals een boom die langzaam pas groot groeit? Moeten we met Kunst en Cultuur geduld hebben? Moet het even rijpen? Ik denk het.

De essentie

Zoals ik boven al uitleg, het is lastiger om te bepalen wat Cultuur niet is, dan wat het wel is. Het omvat alles wat wij als mensen doen en denken. Dus ook al onze teksten, brieven, foto’s, video’s die we maken zijn er een onderdeel van. Het onderscheid tussen amateur en professional maakt geen moer uit in deze. Sterker nog: amateur uitingen zijn het allerbelangrijkste voor het nageslacht, het gewone leven, niet bedacht, maar eerlijk, puur en oprecht. In Hilversum in het Instituut voor Beeld en Geluid bestaat het kostbaarste bezit uit amateur foto’s en video’s. Dat zeg ik niet, dat zegt de directeur.

Maatwerkkunst zoals de Mona Lisa

Het Van Gogh verhaal is niet uniek, maar is ook niet de standaard. Er zijn heel veel kunstenaars die tijdens hun leven al heel veel geld verdienden. Neem Bach die deel uitmaakte van componerende hofmusici. Of neem Leonardo da Vinci die zijn opdrachten van de Kerk kreeg. En ook Da Vinci werkte aan het hof. Zijn Mona Lisa werd in opdracht vervaardigd.

Maatwerkkunst, u betaalt, wij draaien. Het is van alle tijden maar nu met het aanzienlijk dichtdraaien van de subsidiekraan ineens weer actueel. We zullen wel moeten. En misschien moeten we het Erwin Olaf vragen. Of Anton Corbijn. Beiden fotograaf in een tijdperk dat menig fotograaf zich afzet tegen de fotograferende massa met haar smartphones met ingebouwde camera’s.

Creatief geld

Is geldverdienen ook niet een kwestie die creativiteit vergt? Ik denk van wel. Je niche vinden, je eigen tone of voice, alleen succesvolle artiesten krijgen dit voor elkaar. Diezelfde Anton Corbijn vertelde op het Shoot Me Film Festival van afgelopen jaar dat zijn keuze voor donkere grofkorrelige beelden in zijn foto’s en later in zijn video’s een bewuste keuze was omdat hij het mooi vind en misschien nog wel belangrijker: omdat niemand dat deed. Zijn stijl is in de loop van de jaren veranderd. Waarom? Omdat iedereen hem na ging doen. Zijn succesvolle film The American bevat heldere beelden maar heeft een opvallend non-Hollywoods aspect: de stilte. In sommige scene’s hoor je alleen een beetje de wind, of een paar voetstappen. Niet aangedikt met geluidseffecten of muziek. Is die keuze bewust denk je? The American is een soort filmhuisfilm maar dan bedoeld voor grote zalen. Iedereen had het erover.

Een kunstenaar is de eerste om te zeggen dat zijn of haar kunstwerken niet los kunnen bestaan van het leven. Maar waarom maakt de kunstenaar zich tegelijkertijd dan afhankelijk van dat leven door de kunst? Zou hij of zij het niet even zo goed kunnen omdraaien door dankzij de kunst haar eigen bestaan te creëren? Kunst in opdracht vervaardigen is het goed luisteren naar de klant om daarbinnen de ruimte te vinden om jouw werk als kunstenaar tot uiting te brengen. Dat vergt creativiteit.

Amerika

Misschien gaan we naar een Amerikaanse situatie toe. Kunst die betaald wordt door kunstliefhebbers die geld kunnen en willen doneren. Het donatiemodel dat hier minder goed van de grond komt. Met name omdat wij geloven in de verzorgingsstaat, in dat er geld via de belastingen gezamenlijk worden ingezet voor echt belangrijke zaken. Kortom: dat wij persoonlijk niet die beslissingen willen nemen, maar de staat. ‘Lekker’ afschuiven.

Op persoonlijke titel een kunstenaar of een cultureel project ondersteunen is helemaal geen gek idee. Wat mij betreft mag het Amerikaanse model hier groot groeien. Genoeg rijken hier. En wat te denken van crowdfunding? Een methode waarin je het publiek gezamenlijk een project laat betalen. En als er niet voldoende geld is, wordt het terugbetaald. Een geweldige methode die al jaren bekend is maar pas de laatste tijd in Nederland in opmars komt. Helaas lopen we in Den Haag zwaar achter op dit vlak want er is geen Haags fonds die deze techniek inzet.

Onze Nederlandse politiek loopt ook op dit vlak zwaar achter want als je een crowdfunding project wilt doen loop je tegen juridische beperkingen aan. Zo wordt, wanneer je geld gaat restitueren, het project gezien als dat van een bank. Hier moet de Nederlandse regelgeving wel wat ruimte overlaten aan creatief ondernemerschap! Wijzig bijvoorbeeld de wetten rondom stichtingen en dergelijke. Geen gek punt overigens aangezien we richting een veel commerciëlere samenleving gaan. Wat heeft de rechtsvorm Stichting ‘ik zal geen winst maken’ dan nog voor zin? Kamer van Koophandel in hoeverre speelt u ook op deze veranderingen in? Die zakelijke kant ervan, crowdfunding, et cetera. Ik hoor er vrijwel niemand over. En al helemaal niet in het Haagse. Noodzaak, pure noodzaak gaat dit worden. En kansen, mega kansen op dit vlak. Het model heeft zich namelijk al jaren bewezen. Met name online en in het buitenland. Nu hier nog.

Wie bepaalt wat cultuur waard is?

Wordt de waarde van kunst en cultuur terecht bepaald? Nee. Maar wordt de waarde van zaken überhaupt terecht bepaald? Moet een bepaalde auto meer kosten dan een andere? In China worden klassieke kunstwerken gereproduceerd voor een eurotje op 8, soms oplopend tot 30 euro. Voor dat geld heb je een niet van echt te onderscheiden Mona Lisa boven je bank hangen. Leuk. Ik bedoel: ja, doe maar. De ‘echte’ Mona Lisa is teveel geld waard, dat is gedoemd haar eigen elite markt te verzieken.

Onze Herman Brood begreep dat ook al niet. Hoe iets laaggeprijsd de markt kan verzieken. Dat hij in het café graag wilde ‘afrekenen’ door even snel een tekening te maken in ruil voor de rekening. Hij zou daarmee volgens manager Koos de markt verzieken. Misschien de markt die Koos in gedachten had, maar voor Brood was het een zuiver betaalmiddel. Een kwestie van vraag en aanbod.

De toekomst valt niet te voorspellen. Maar 1 ding is zeker: je moet kansen zien en ze met beide handen vastgrijpen! Niet morgen, maar vandaag! Cultuur, dat zijn wij, en dat zal nooit, never, ever, ooit veranderen. Want dat is onze kracht. De kracht van een Samen Leving.

, , , , ,

4 Responses to Gaat onze Kunst en Cultuur in de uitverkoop?

  1. Maup juni 13, 2011 at 8:39 pm #

    Een prachtig artikel. Veren, reet…

    Op regel zeven heb je de koe al bij de horens, de essentie te pakken;
    Kunst is een reactie op het leven en cultuur is het resultaat.
    (mijn verandering van punt en komma)

    Je alinea onder Amerika spreekt me het meest aan. Niet vanwege het Amerikaanse maar vanwege de meest logische richting.
    De vaardigheid van schilderchinezen enerzijds en de macht van de elite in ons bijna meest ongelaagde land in de westerse samenleving anderzijds overdrijf je, een beetje.

  2. Michel ten Hoove juni 14, 2011 at 4:18 am #

    Mijn eerste gedachte bij het woord cultuur is dat het een synoniem is voor beschaving. Waarom die gedachte? Omdat ik bij het woord cultuur denk aan cultiveren. Oftewel het gecultiveerde, saaie productiebos van bomen in rechte rijtjes aangeplant tegenover het wild en ongerept groeiende oerbos. Dat laatste vind ik mooier.

    Ben ik daarmee tegen cultuur? Natuurlijk niet! Cultuur is het product van hoe mensen in een samenleving met elkaar omgaan. Samen leven. Een klein zoektochtje op Google levert de volgende definitie op: Cultuur het geheel van gemeenschappelijke verworvenheden en waarden.kennis en inzicht op het vlak van het geestelijk en zedelijk leven.de wetenschap.de kunsten.de mens-en wereldbeschouwing. Kortom, een beetje zichzelf respecterende maatschappij kan niet zonder onderlinge afspraken over hoe met elkaar samen te leven en cultuur is daar de uitkomst van.

    Kunst staat voor mij gelijk aan eigenzinnigheid. Tegendraadsheid. Niet met de meute mee, maar tegen de stroom in. Grenzen verleggen. Piketpaaltjes verzetten. Verwonderen. Wat zou het leven saai zijn als we vasthouden aan verworvenheden. Als we ons niet meer laten verrassen en opschudden.

    Misschien ook wel dat daarom mijn favoriete citaat en levensmotto de uitspraak van Socrates is dat verwondering het begin van wijsheid is. Zonder verwondering zijn wij – zoals een goede vriend van mij dat placht te zeggen – levende doden. Een uitspraak die hij bezigt over mensen die in het leven staan alsof ze dood zijn maar dat nog niet beseffen.

    Sinds kort heb ik er nog een favoriete uitspraak bij. “Kunst begint waar de waarheid ophoudt.” Een citaat van Belcampo waar onlangs in mijn fietstocht van huis naar werk mijn oog op viel, omdat het op het raam van de Zwolse kunstuitleen staat geplakt.

    Waarheid is voor mij in deze uitspraak de kilte van wetenschap. Het binaire van de nulletjes en eentjes waar computers op functioneren. De fantasieloosheid. Terwijl voorbij de waarheid de verwondering begint. De fantasie. Het frivole. Maar bovenal het pad naar de echte wijsheid.

Trackbacks/Pingbacks

  1. Verwondering is het begin van wijsheid « Michel ten Hoove - juni 14, 2011

    […] op Hofstijl over de bezuinigingen door dit kabinet op kunst en cultuur onder de titel Gaat onze Kunst en Cultuur in de uitverkoop? Hieronder mijn vrij associatieve […]

  2. Weekoverzicht (nr 24) | Hofstijl - de bijzondere kant van Den Haag - juni 18, 2011

    […] Cultuur staat vrijwel niet meer op de agenda van dit kabinet. Hoe reageer je daarop? Hofstijl deed een poging om de bezuinigingen van 200 miljoen als uitdaging te zien. […]

Hofstijl, het laatste woord uit Den Haag