De Stoomtram die ooit door mijn tuin liep (1)

Stoomtram van de NRS tussen Station Rhijnspoor en het Kuhrhaus te Scheveningen

… Is niet het stoomtrammetje van de foto. Dat is de eerste Stoomtram in Nederland die werd aangelegd door de Nederlandsche Rhijnspoorweg Maatschappij tussen Station Den Haag Rhijnspoor – later geheten Station Staats Spoor en tegenwoordig genaamd Centraal Station – en het Kuhrhaus in Scheveningen en in dienst genomen werd op 1 juli 1879. Je ziet het hier vlakbij Scheveningen tuffen over wat nu de Badhuisweg is wat in die tijd nog een zandweg is.

Met Rienk had ik het een tijdje terug op de Opuh Koffie over de oude stoomtram die ooit tot 1915 achter mijn tuin heeft gelopen .

De aanleiding was de botsing tussen lijn 3 en lijn 11 bij mij voor de deur waar ik in april over berichtte in Ragguh met RandtadRail.

Volgens Rienk had lijn 11 daar voorrang en niet lijn 3 die nota bene op een voorrangsweg reed en bovendien voor lijn 11 van rechts kwam. Door de historie is het traject van lijn 11 een goederenspoor en geen tram. Spoor heeft voorrang boven tram….aldus Rienk.

Ik dacht dus dat die stoomtram die ooit door mijn tuin had gelopen werd geëxploiteerd door de Westlandsche Stoomtram Maatschappij en dat hij liep van waar nu het Vredespaleis ligt tot in het Westland. Achteraf blijkt dat mijn idee onjuist was, maar dat we het wel over dezelfde lijn hadden.

Wiki vermeld er het volgende over onder het kopje Haagse Stoomtram en vat het goed samen:

De lijn Hollands Spoor – Scheveningen

De grote concurrent van de NRS (Nederlandse Rhijnspoorweg Maatschappij), de Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij (HIJSM), wilde haar eigen station in Den Haag, Hollands Spoor, ook graag verbinden met Scheveningen. De concessie hiervoor was door de Haagse gemeenteraad verleend op 20 mei 1884. De HIJSM legde in de jaren daarna een lijn naar Scheveningen aan die aan de zuidkant van het destijds bebouwde deel van Den Haag liep. Bij de Loosduinseweg werd een verbinding gemaakt met het netwerk van de WSM (dat in de begintijd immers beheerd werd door de HIJSM) zodat goederen vanuit het Westland rechtstreeks het HIJSM-spoorwegnet konden bereiken. Tevens werd bij de Conradkade/Reinkenstraat een zijtak noordwaarts aangelegd, die op korte afstand van en evenwijdig aan de Laan van Meerdervoort tot aan de Anna Paulownastraat liep.

Station Anna Palownastraat zoals het onlangs door Roel werd gefotografeerd

En juist die zijtak heeft achter mijn achtertuin gelopen.

Op 12 juni 1886 werden op dit tracé drie lijnen geopend: Hollands Spoor – Scheveningen (Dorp), Hollands Spoor – Anna Paulownastraat en Anna Paulownastraat – Scheveningen (Dorp). Deze lijnen vielen zeer in de smaak bij de Haagse en Scheveningse bevolking. Zij zouden in de begintijd, zeker tot 1904, toen de HTM startte met de elektrificatie van zijn paardentrams, met veel succes opereren. Daarbij profiteerden de lijnen tevens van de grote stadsuitbreidingen aan de zuidkant van Den Haag aan het eind van de negentiende eeuw, waardoor zij al snel het karakter van een landelijke lijn verloren.

Vermeldenswaard is de zogeheten Beurstrein, die ten behoeve van Scheveningse en Haagse zakenlieden iedere dag om 7:37 uit Scheveningen vertrok en via station Hollands Spoor al om 8:38 bij het station Rotterdam Beurs arriveerde.

Vanaf 1904 begonnen de lijnen grote concurrentie te ondervinden van de geëlektrificeerde voormalige paardentramlijnen. Met name voor de zijtak naar de Anna Paulownastraat liep het passagiersaanbod sterk terug, al werd de opheffing van deze lijn nog enige jaren uitgesteld toen in 1907 werd besloten exact bij het eindpunt van de lijn het Vredespaleis te bouwen. Deze bouw zou zes jaar in beslag nemen en de HIJSM speelde een belangrijke rol bij de aanlevering van bouwmaterialen. Op 4 december 1915 viel echter toch het doek voor deze zijtak, die daarna werd ontmanteld. Aan het huizenplan tussen Conradkade en Anna Paulownastraat is heden ten dage op meerdere plaatsen nog steeds te zien waar het tracé van de stoomtram heeft gelopen. Het tramstation, Anna Paulownastraat 78, is echter tot op de dag van vandaag nog te bewonderen. Momenteel is het bestuur van de Nederlandse Soefi-beweging er gehuisvest. Op 31 december 1925 liep de concessie van de HIJSM af en werd de stoomtramlijn opgeheven. Het tracé kwam in handen van de HTM die hierop vanaf 15 juli 1927 tot aan de dag van vandaag praktisch ongewijzigd lijn 11 heeft geëxploiteerd. De HTM heeft tot 1974 nog het goederenvervoer via deze lijn verzorgd.

Ik ben nog zoekend naar een trajectkaart en fotos van oude prentbriefkaarten om een en ander wat duidelijker te maken. Ik had gehoopt die op de mooie Haagsche Historische site van Chris Schram te vinden, maar nee. Wellicht kan ik ze u tonen in een gepland deel 2. Of misschien hebben aandachtige lezertjes nog materiaal.

, , , ,

5 Responses to De Stoomtram die ooit door mijn tuin liep (1)

  1. Roel Wijnants oktober 4, 2011 at 2:54 pm #

    Leuk dit artikel, veel nieuwe dingen gelezen. wist niet dat ze door jouw tuin gingen :-))))
    Rienk is een kei,hij weet veel, zo niet alles op dit gebied. Ik ben als kind menigmaal op de trein geklommen die via het lijn11 traject richting HS ging ,om er vervolgens vlak voor Station HS weer af te springen, dat kon toen omdat op bepaalde stukken er snelheid vermindert moest worden .

  2. eric oktober 4, 2011 at 3:47 pm #

    Het gemeente archief heeft een kaart uit 1906 waarop je de tramsporen heel goed kan zien:
    http://www.haagsebeeldbank.nl/hga:col3:dat1605

  3. Maup oktober 4, 2011 at 4:04 pm #

    Toevallig zat ik net te bladeren in Den Haag, Geschiedenis van een stad, deel III – 19de & 20ste eeuw. Daar kwam ik de kaart tegen die Eric hierboven noemt.
    Plan Liefland en B. Janse Johzn. Algemene overzichtskaart van het ontworpen tramnet volgens de art. 2.2a en 2.2b van de concessievoorwaarden uit ca. 1906.; vervaardiger: Smulders; 1906
    Plan Liefland en B. Janse Johzn. Algemene overzichtskaart van het ontworpen tramnet volgens de art. 2.2a en 2.2b van de concessievoorwaarden uit ca. 1906.; vervaardiger: Smulders; 1906

    De tram ging dus (toen) niet naar het Westland maar sloot haaks aan op de lijn tussen Scheveningen en Hollands Spoor. En volgens de index betreft het een treinspoor!

  4. HappyHotelier oktober 4, 2011 at 6:12 pm #

    @Roel
    Mijn huis ligt recht tegenover de Van Swietenstraat.
    @Eric en @Maup
    Dank voor de vingerwijzing

  5. Roel Wijnants oktober 4, 2011 at 7:10 pm #

    @ HH ik weet woning maar ik kende het tracé niet

Hofstijl, het laatste woord uit Den Haag