Is Den Haag eigenlijk wel een stad? Over stadsrechten en andere onzin

Den Haag zou geen stadsrechten hebben en dus ‘gewoon’ een dorp zijn. Die discussie duikt al eeuwenlang van tijd tot tijd op, niet toevallig meestal buiten de gemeentegrenzen, en nooit komt er een duidelijke conclusie uit. Onlangs op een Haags terras begon iemand er weer over. Hoewel het een echte Hagenaar betrof moest ik hem uitleggen dat het verhaal over stadsrechten grotendeels onzin is. Daarom heb ik besloten dit mysterie ook namens Hofstijl voor eens en voor altijd uit de wereld te helpen.

Het simpelste antwoord op de vraag ‘Is Den Haag een stad of een dorp?’ is: geen van beide!

In Nederland kent de wet alleen maar gemeenten. In een gemeente liggen soms meerdere plaatsen, of woonkernen. Den Haag is dus geen stad, en ook geen dorp.
Maar waar komt die eeuwig terugkerende vraag dan vandaan zult u zeggen. Het begon lang geleden…

Dorp.

Vanaf de vroege Middeleeuwen tot de Napoleontische tijd werd er wel degelijk verschil gemaakt tussen dorpen en steden. In het Graafschap Holland konden steden een afgevaardigde sturen naar de Statenvergadering, en konden zo meebeslissen over politiek en staatszaken. Er waren in Holland uiteindelijk 18 steden die alle een stem hadden. Het platte land, ergo de dorpen, werd vertegenwoordigd door de adel, die slechts één stem had.

Dat Den Haag geen stadsrechten kreeg van de graaf, en later de Staten, was niet voor niets. Met stadsrechten zouden de burgers van Die Haghe allerlei onafhankelijke rechten krijgen en minder verplichtingen richting de adel. Vooral financieel was Die Haghe interessant, want het welvarende dorp leverde ‘Den Ridderschap’ aardige hoeveelheden belastingcenten op. Ook vanuit naburige steden als Delft, Leiden en Dordrecht zag men Die Haghe liever niet tot stad verheven worden. Dat zou onder andere concurrentie in de handel opleveren, en met de locatie van het Hof alleen maar jaloezie onder de andere steden. Zo bleef Den Haag een dorp onder grafelijk bevel.

Ondanks dit werd Den Haag vanaf de 15e eeuw duidelijk op stedelijke leest geschoeid. Vanaf de Tachtigjarige Oorlog mocht Den Haag zelfs als stad meevergaderen met de Staten van Holland, ook omdat hier de residentie van het Hof verkeerde. Maar een officiële status als stad werd niet verkregen.

Stad.

Pas in de Napoleontische tijd, toen De Nederlanden onderdeel gingen uitmaken van het Franse Rijk, werd Den Haag een stad. Toen de Fransen in 1795 de Bataafse Republiek binnentrokken zagen ze direct dat Den Haag een prachtige ville was, maar zij waren het ook die het onderscheid tussen stad en platteland afschaften en de staat herindeelden in gemeenten.

Toen Lodewijk Napoleon, de jongere broer van, in 1806 koning van Holland werd wilde hij dat bij zijn intrede in de residentie aan hem ‘de sleutels der stad wierden geoffreerd’. Aangezien die er helemaal niet waren, er was nooit een stadswal met stadspoorten geweest laat staan een slot voor die sleutels, besloot men die vliegensvlug te laten smeden door zilversmid François Simons, om die op een geborduurd kussentje aan te bieden. Zo geschiedde.
Als beloning werd Den Haag enige maanden later verheven tot ‘derde stad van het koningkrijk’, na Amsterdam en Brussel. De officiële stadsstatus was nu een feit. In 1811, bij de intrede van Napoleon zelf gaf de keizer Den Haag de titel ‘bonne ville de l’empire’, goede stad van het keizerrijk.
Na de Franse tijd bleef Den Haag nog een aantal jaren stad, tot de invoering van de nieuwe grondwet in 1848, waarbij het begrip stad voorgoed uit het wetboek verdween.

Sindsdien is Den Haag dus een gemeente, maar naar aardrijkskundige maatstaven uiteraard gewoon een stad.

Foto: Portret van Lodewijk Napoleon, koning van Holland –  Charles Howard Hodges 

, , , , , , , ,

11 Responses to Is Den Haag eigenlijk wel een stad? Over stadsrechten en andere onzin

  1. Eduard april 4, 2012 at 4:39 pm #

    Mooie verhandeling. Maar er zijn mensen, die menen dat die stadsrechten eigenlijk niet tellen, omdat ze door een bezettende macht zijn gegeven.
    Maar ook dat lijkt me niet kloppen. De Duitsers hebben ooit het rechts-gaat-voor voor fietsers opgeheven en die maatregel bleef na de bezetting gewoon van kracht, evenals de door hen ingevoerde kinderbijslag.

    • Maup april 4, 2012 at 5:02 pm #

      Precies zoals je aangeeft. Bovendien bleef het Napoleontische stadsrecht van 1813, stichting Koningkrijk der Nederlanden, tot 1848, nieuwe grondwet, gewoon gelden.

  2. Edwin april 5, 2012 at 10:35 am #

    Mooi verhaal. Je geeft ook duidelijk aan dat het een definitiekwestie betreft en de eigenlijke discussie, zoals deze in Haagse (en andere) kroegen wordt gevoerd eigenlijk een onzinnige is.

    • Maurits Burgers april 6, 2012 at 9:06 pm #

      Ik had het niet beter kunnen zeggen.

  3. madbello april 5, 2012 at 4:25 pm #

    Bedankt voor deze duidelijke en heldere uiteenzetting, eindelijk duidelijkheid in tent en weer een illusie armer.

  4. Maarten Willems april 6, 2012 at 11:57 am #

    Duidelijk verhaal

  5. Roel Wijnants april 6, 2012 at 10:52 pm #

    In de spreek-straattaal is Den Haag een stad op officiële stukken staat altijd
    Gemeente Den Haag .

  6. Jacob Cats april 7, 2012 at 1:31 pm #

    Iedereen mist de clou..
    Juist het feit, dat Den Haag nooit (of heel laat, toen het er niet meer toe deed) stadsrechten had, schepte de voorwaarden voor de zo bijzondere en open en internationale stad die het nu is.

    • Maup april 7, 2012 at 6:47 pm #

      Goed gezien vadertje. Die clou is inderdaad de clue to The Hague’s (inter)national success.

  7. Stephen juni 26, 2012 at 6:29 pm #

    Het mag dan qua omvang een stad zijn, maar het is gevoelsmatig een dorp, qua sociale interactie etc. Tenminste dat is onze ervaring in de stationsbuurt. Klein k-dorpje is het, erg gezellig.

Trackbacks/Pingbacks

  1. NewLink: Is Den Haag eigenlijk wel een stad? Over stadsrechten en andere onzin | Hofstijl.nl | Leonieke Net - april 4, 2012

    […] http://hofstijl.nl/2012/04/04/is-den-haag-eigenlijk-wel-een-stad-over-stadsrechten-en-andere-onzin Share this:ShareTags: Den Haag, links, stad of dorp? […]

Hofstijl, het laatste woord uit Den Haag