En Garde!

Freedom-680
Laatst raakte ik in de buurtspeeltuin aan de praat met de vader van een speelkameraadje van mijn zoon. De man, Hans, bleek bij een bank te werken en vertelde me dat hij handelde in derivaten. Ik zag mijn kans schoon om, leergierig als ik ben, eens te proberen wat meer duidelijkheid over de kredietcrisis te krijgen. “Aha!” zei ik, “dan weet jij waarschijnlijk wel wat meer over die financiële crisis…”

“Daar begrijpt helemaal niemand wat van…” was zijn antwoord.

Hoe noemen we dat ook weer, overgeleverd zijn aan on(be)grijpbare krachten die we niet zien maar die we alleen kunnen ondergaan? Krachten die duidelijk ingrijpen op ons dagelijks leven en waarnaar we ons handelen moeten richten, maar waar we geen grip op hebben?

Je zou dat ‘geloof’ kunnen noemen (hoewel daarbij trouwens nog wel van énige controle sprake is), of ‘het lot’. Al zo‘n 500 jaar zijn we nu bezig ons aan deze ongrijpbare krachten te ontworstelen.

We begonnen ná te denken, schakelden de ‘rede’ in. Erasmus zei: “Wacht eens even … wat stáát hier nou eigenlijk?!” Luther zei: “Dit en dat!” Waarop Erasmus weer: “Nou, dat dacht ik dus even niet!” Er kwam discussie op gang. De rede voerde mensen als John Locke in de 17de eeuw naar opstapjes om bijvoorbeeld te gaan tornen aan het ‘door de gratie gods’ verleende koningsschap. En was het eigenlijk wel OK om zo maar iemand op te pakken en in een put te smijten?

Om (heel) kort te gaan: deze geschiedenis leidde via de Franse Revolutie en de Amerikaanse onafhankelijkheids- en burgeroorlogen naar ons moderne idee van individuele vrijheid, mensenrechten en democratie. Maar ingewikkeld kon het allemaal wel worden…

Nu zijn er twee manieren om te dealen met / te reageren op, een steeds complexer wordende omgeving: de terugtrekking en de charge. OK, er zijn er meer, je kunt ook gewoon neutraal blijven maar die mogelijkheid laat ik hier even buiten beschouwing. Kies je voor de terugtocht, dan kun je bijvoorbeeld je landelijk dagblad de deur uit doen en je meer richten op je directe omgeving. Kies je voor de charge (engagement!) dan moet je gaan ‘studeren’.

Ook met de begrippen ‘eigen verantwoordelijkheid’ en ‘zelfredzaamheid’, die stoere en stichtende – sinds Wim Kok zijn ideologische veren afschudde zo voor zich sprekende termen – Balkenende balde ze later nog eens stevig samen als de ‘VOC-mentaliteit’ – kun je op verschillende manieren omgaan. Je kunt ze zien als de verplichting om in praktische zin voor jezelf en je directe omgeving te zorgen, zeg maar de pragmatische benadering. Of je kunt ‘het zelf uitzoeken’ en wat meer filosofisch opvatten als “OK, ik moet er dus achter zien te komen hoe de wereld, de economie, wérkt.”

Je terugtrekken in je studeerkamer met ‘n stapel boeken en je tablet lijkt niet zo‘n heel slim plan. Je steunt dan misschien de economie wel wat door het afnemen van een paar werkjes uit de enorme stapel boeken met ‘uitleg voor de gewone man’ over specialistische onderwerpen, maar ondertussen verdien je dan geen geld om de huur te betalen en verwaarloos je je gezin.
Het is duidelijk dat hier het vergaren van geld een stuk verstandiger is dan het vergaren van kennis.

Zelf ben ik helaas niet zo praktisch. Zo loop ik nu al dagen te denken over een zin die ik ergens las, ik weet niet meer waar:

“Hoe inconsequent de neoliberale ideologie eigenlijk is mag blijken uit de paradoxale situatie van een socialisme voor de rijken, en liberalisme voor de armen waarin we ons momenteel bevinden!”

Het was vooral dat uitroepteken dat me onzeker maakte. De zin bleef maar door mijn hoofd spoken. Ik nam me voor om tot op de bodem uit te zoeken wat er precies mee werd bedoeld. De economie zou het weer een paar dagen zonder mij moeten stellen. En Garde!

p.s. Maak daar maar een paar wéken van want en passant ga ik ook nog de begrippen CDO (Colaterized Debt Obligation), CDS (Credit Default Swap), deregulering, derivaten, leverage, Keynes, Friedman, Bretton Woods, gouden standaard, FED, monetarisme, Rijnlands model, free trade zone, paradigma-verschuiving, inflatie, deflatie en stagflatie aanpakken.

, , , ,

3 Responses to En Garde!

  1. Maurits Burgers april 12, 2012 at 10:05 pm #

    Goed om dit te lezen. Je historisch begrip toont in een korte schets goed hoe de emancipatie van de vrije gedachte verweven is met het ontstaan van de ‘vrije’ markt en het individualisme.
    Je stepping stone van Erasmus en Luther via Locke naar de Franse en Amerikaanse revoluties is fraai, hoewel grote passen, snel thuis, me dunkt goed gezien.

    Ik begrijp allerlei dingen maar net als je speeltuinbuurman bijzonder weinig van de huidige ontwrichting van het kapitalistische stelsel, behalve één ding.
    Het zit niet goed in elkaar, het moet op de schop, gecorrigeerd, anders.
    Hoe radicaal die geocommerciële wijziging zal zijn is de vraag.
    Feit blijft dat we de grondstoffen van ‘onze’ Aarde uitputten.

    Zie ook deze docu, als je even 25 minuten prachtig geanimeerde number crunching reality wilt zien:

  2. Maurits april 16, 2012 at 10:22 pm #

    Graag een reactie Gustav.
    Wat denk je?

  3. Gustav Dinsdag april 17, 2012 at 1:59 pm #

    Beste Maurits,

    Allereerst dank voor je reactie. Of het systeem goed in elkaar zit hangt me dunkt af van degene die ernaar kijkt. Er zijn echt wel mensen die begrijpen hoe het werkt en ervan overtuigd zijn dat het de goede kant op gaat.

    Ik ga heel even advocaat van de duivel spelen en iets opbiechten: I love oil ! Ik ben opgegroeid in de gouden jaren van de olie industrie. Mijn vader verdiende zijn geld met het maken van plastic, en in z ‘n vrije tijd restaureerde hij klassieke motorfietsen. Als jongetje lag ik op de grond het lek in het carter te bekijken dat hij aan het repareren was. De geur van olie vindt ik nog steeds heerlijk. Zou mijn vader koetsen hebben gerepareerd in een vochtige schuur bij gaslicht, dan zou ik goede herinneringen hebben aan de geur van paardemest en houtkrullen.

    Het verhaal van de industriële revolutie heeft natuurlijk een hoog jongensboek-gehalte … Vertellingen over helden en afzien en rijkdom vinden, ergens in een afgelegen prairie … de eerste ontploffing in een verbrandingsmotor! Dat zijn toch ook mytische verhalen? Persoonlijk zie ik daar de poëzie wel van in!

    Behalve sexy romantiek heeft het hele moderne leven ook een hoop ellende opgeleverd voor heel veel mensen en voor de wereld, zeker. Hoewel ik tegelijk ook geneigd ben om te denken dat “we” het nog nooit zo goed hebben gehad. Zit er in die hele tegenstelling toch ook niet iets van een, zeg maar, collectief schuldbesef ?!

    Zelf wil ik me beperken tot de mentaliteits-omslag die ergens in de jaren 1970 is begonnen en geleid heeft tot het hedendaagse denken over mens, maatschappij, en economie. Je kunt een hoop zeggen over het neoliberale gedachtegoed maar niet dat het last heeft van schuldbesef!

    Wat energie en millieu betreft zijn we ons sinds die eerste raporten van de Club van Rome niet echt verantwoordelijker gaan gedragen, natuurlijk. Waarbij ik me toch ook afvraag of het wel in de aard van de mens zit zich te bekommeren om de totale levensspanne van de planeet aarde en/of het hele universum. Ik bedoel, momenteel kijken we nog niet eens één generatie verder … durft er überhaupt iemand verder te kijken dan de levensduur van ons huidige kabinet?! Verkeert Europa (het Westen) in een heuse existentiële crisis? Of is het meer een kwestie van het doorgeven van het stokje?

    We verbruiken met zijn allen te veel energie. Ecologische voetafdrukken zijn veel te groot. Absoluut. Zou het dáárom zijn dat er een grotere kloof gecreëerd gaat worden tussen haves en have-nots? Gaat die beperkte hoeveelheid energie uiteindelijk zo duur worden dat ze alleen nog voor “de 1%” beschikbaar is? Branden er uiteindelijk alleen nog helemaal op de bovenste verdiepingen van wolkenkrabbers lichtjes waarnaar wij kunnen kijken zoals het meisje met de zwavelstokjes door het raampje?

    Er staan twee manieren van denken tegenover elkaar … (of lopen ze dóór elkaar?): de ene kijkt naar de wereld en denkt “How can one sell the earth?!” en de andere ziet de wereld als een bron van rijkdom die klaar is om te worden geplunderd. En glorie aan de grootste plunderaar! Ik ben bang dat het huidige doorgeslagen marktdenken naar het tweede neigt. Een kind begrijpt dat eeuwige economische groei onmogelijk is, exponentieel of niet. En toch blijft dit doodleuk het uitgangspunt. Wat hiervan te denken?

    Kun je er in het licht van alles wat je op zeker moment weet bijstaan en zeggen : “na mij de zondvloed”? Kun je, als je weet hoe je kleding wordt gemaakt en je hippe gymschoenen, er gewoon een paar aanschaffen en er thuis verliefd naar gaan zitten kijken ?! Ja. Dat kan. Sterker nog: je wilt helemaal niet weten hoe ze worden gemaakt want dan gaat misschien je geweten opspelen en daar heb je vandaag geen zin in en tijd voor want je hebt de hele dag hard gewerkt en mag jezelf best wel eens belonen! Dus: Shoot the messenger! Doei! Zap terug naar Hollywood Housewives.

    Zelf ben ik een onverbeterlijk idealist. En tegelijk denk ik ook dat er niets is dat zichzelf méér overschat dan de mens (misschien zit daar zelfs de kracht?). Maar dat die mensheid zich er ook weer uit gaat redden op het moment dat een probleem levensgroot voor de deur staat, dat geloof ik ook … Er gaat echt wel een tweede industriële revolutie komen, en die gaat lering trekken uit de eerste. Al was het maar omdat er op een bepaald moment iemand bovenop de puinhopen zit met nog een heel leven vóór zich die besluit dat het toch echt anders moet, nu. Dus, ja, tóch dat geloof in technologie.

    Het is doodeng, zeker, maar bijvoorbeeld een bio-revolutie zou ook fantastische resultaten kunnen hebben. ‘t Ligt een beetje aan degenen die hem gaan uitvoeren, denk ik dan. Als je het mij vraagt moeten we toch vooral ook blijven dromen! En daar ontbreekt het nogal aan in deze op direct (bedrijfs!-) resultaat gerichte tijden. Daar zit mijns inziens de echte crisis. Het is een crisis van een gebrek aan verbeelding. Het is een crisis van muf managers-denken, van korte termijn en bonussen (hoewel managers natuurlijk ook hun glossy marketing dromen dromen). Een soort efficiëncy-totalitarisme. Een gebrek aan verwondering, aan vervoering … een teveel aan ééndimensionaal denken, en aan verwende consumenten en rücksichtloze shoppers, natuurlijk, we zijn er toch ook nog zelf bij …

    Dus, nee, wat bijvoorbeeld het millieu betreft zie ik het even niet … Ik ben bang dat we toch eerst met zijn allen héél hard tegen een muur aan moeten gaan lopen … En dan nog gaan er waarschijnlijk mensen concureren over wie die muur het meest goedkoop kan bouwen … En verschijnt er ook nog een communicatie deskundige om te wijzen op het enorme marketingpotetieel dat de muur vertegenwoordigd.

    Zo denk ik daar over, ben ik bang … Morgen is dat nog hetzelfde maar misschien pak ik het dan anders in … Dat is waarschijnlijk ook de reden dat ik niet zo ‘n snelle reageerder ben … Ik wéét het vaak gewoon niet.

    Wat mij betreft: méér kunst, meer wandelen, meer fietsen, meer genieten van wat er al is. Méér dingen doen die niet consumerend zijn, die niet veel kosten … Koop een piano, liefst een die is gebouwd in de lokale pianofabriek, en doe daar de rest van je leven mee, aldoor nieuwe harmonieën ontdekkend! Lees een prachtig boek vijf keer. Je ziet: aan mij valt geen droog brood te verdienen!

    Op de dag dat de hemel openbreekt, dit (inderdaad prachtig geanimeerde) filmpje boven de aarde geprojecteerd wordt en de narator ons van boven af vermanend toespreekt, dán misschien … Maar tot dan blijft duurzaamheid vooral een business-oportunity … “Green Heaven Furtilizers”, indeed. Ik hoop in het ongelijk te worden gesteld! Maar behalve een groei- en produktie vraagstuk blijft het er uiteindelijk toch ook vooral een van verdeling. The single largest problem is de mentaliteit achter het groei-idee. Dat reduceert ons momenteel tot anonieme radartjes in een produktie-keten. Een armzalig mens- en wereldbeeld!

    Groet! Gustav.

Hofstijl, het laatste woord uit Den Haag